मुख्य मजकुराकडे जा
काशी · Kashi

काशी — इतिहासाहूनही प्राचीनKashi — older than history itself

अंधारात एक दिवा लागतो. घाट जागे होतात. गंगा वाहत राहते — कोणाच्याही आठवणीपलीकडच्या काळापासून.

प्रवास सुरू करा

काशीतील एक दिवसA day in Kashi

एकाच दिवसात हे शहर तीनदा जन्म घेते: पहाटे नदीकाठी, दुपारी गल्ल्यांमध्ये आणि संध्याकाळी आरतीच्या ज्योतीत.

05:40अस्सी घाट

सुबह-ए-बनारस

सूर्य पलीकडच्या काठावरून उगवतो. शंख वाजतो, नावा सुटतात आणि पायऱ्या हळूहळू भरतात.

12:30जुन्या गल्ल्या

गल्ल्यांची दुपार

कचोरीचा वास, पितळेची चमक, मागावरचे रेशमी धागे आणि प्रत्येक वळणावर एक छोटे मंदिर.

18:40दशाश्वमेध घाट

गंगा आरती

सात थरांचे दिवे एकत्र उंचावतात. घंटा, शंख, धूर — आणि संपूर्ण घाट एका ज्योतीसारखा पेटतो.

काशीची स्थळेPlaces of Kashi

घाट, मंदिरे, स्तूप, मशिदी, गुरुद्वारे, चर्च आणि संतांचे मठ — सारे एकाच शहरात. गाळून पाहा, नकाशावर शोधा आणि प्रत्येकाची कहाणी वाचा.

32 स्थळे

नकाशा लोड होत आहे…

सर्व घाट सर्व मंदिरे

एक काशी, प्रत्येक श्रद्धाOne Kashi, every faith

हे शहर कोणत्याही एका परंपरेचे नाही. इथे प्रत्येकाची स्वतःची सकाळ आहे आणि सर्वांची एकच नदी. खाली, आगमनाच्या क्रमाने, समान जागेसह.

काशीत आगमनाच्या क्रमाने

हिंदू

शिवाचे स्वतःचे शहर, जिथे मृत्यूही मुक्ती आहे.

एक ओळ

काश्यां मरणान्मुक्तिः

Kāśyāṃ maraṇān muktiḥ

काशीत मरण हीच मुक्ती.

Traditional, Kāśī Khaṇḍa
  • काशी विश्वनाथ मंदिर
  • दशाश्वमेध घाट
  • काल भैरव मंदिर
स्थळे पाहा

जैन

२३वे तीर्थंकर पार्श्वनाथ यांचे जन्मस्थान.

एक ओळ

परस्परोपग्रहो जीवानाम्

Parasparopagraho jīvānām

जीव परस्परांवर उपकार करतात.

Tattvārtha Sūtra 5.21
  • भेलूपुर जैन मंदिर (पार्श्वनाथ जन्मस्थली)
  • सारनाथ — धमेख स्तूप
स्थळे पाहा

बौद्ध

सारनाथ — जिथे बुद्धांनी पहिला उपदेश दिला.

एक ओळ

सब्बे सत्ता सुखिता होन्तु

Sabbe sattā sukhitā hontu

सर्व प्राणी सुखी होवोत.

Pāli, Mettā chant
  • सारनाथ — धमेख स्तूप
  • मूलगंध कुटी विहार
स्थळे पाहा

इस्लामी

विणकरांच्या गल्ल्या, सामायिक गंगा-जमुनी संस्कृती, नदीवरचे मिनार.

एक ओळ

بِسْمِ ٱللَّٰهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ

Bismillāhir-raḥmānir-raḥīm

परम कृपाळू, अत्यंत दयाळू अल्लाहच्या नावाने.

Qur'ān, opening of every sūrah
  • आलमगीर मस्जिद (बेनी माधव का धरहरा)
  • पंचगंगा घाट
स्थळे पाहा

भक्ती संत

कबीर, रविदास, तुलसीदास: मंदिर-मशिदीहून मोठे आवाज.

एक ओळ

मोको कहाँ ढूँढ़े रे बंदे, मैं तो तेरे पास में

Moko kahān ḍhūnḍhe re bande, main to tere pās men

मला कुठे शोधतोस मित्रा? मी तर तुझ्या जवळच आहे.

Kabīr
  • कबीर चौरा मठ
  • श्री गुरु रविदास जन्मस्थान, सीर गोवर्धनपुर
  • तुलसी मानस मंदिर
स्थळे पाहा

शीख

नीचीबागेतील गुरु नानक आणि गुरु तेगबहादूर यांची संगत.

एक ओळ

ੴ ਸਤਿ ਨਾਮੁ

Ik Oaṅkār Sati Nāmu

एकच निर्माता, ज्याचे नाव सत्य आहे.

Mūl Mantar, Gurū Granth Sāhib
  • गुरुद्वारा गुरु का बाग़
  • गुरुद्वारा बड़ी संगत (नीचीबाग़)
स्थळे पाहा

ख्रिस्ती

कॅन्टोन्मेंटमधील दोनशे वर्षांचे चर्च आणि शहरातील शाळा व रुग्णालये.

एक ओळ

Ἐγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου

Egō eimi to phōs tou kosmou

मी जगाचा प्रकाश आहे.

John 8:12
  • सेंट मैरी चर्च, छावनी
स्थळे पाहा

प्रकल्प आणि नवी काशीProjects & the new Kashi

जुन्या शहराशेजारी एक नवे शहर उभे राहत आहे. इथली प्रत्येक स्थिती स्रोताशी पडताळली आहे; जी निश्चित होऊ शकली नाही ती 'घोषित' म्हणून नोंदवली आहे.

स्थिती:बांधकाम सुरूघोषितपूर्ण· शेवटची पडताळणी: ७ ऑक्टोबर, २०२६

काही तपशील इंग्रजीत दिले आहेत.

बांधकाम सुरू

घोषित

पूर्ण

नमो घाटावरील जोडलेल्या हातांची भव्य शिल्पे
पूर्णपर्यटन

नमो घाट

Namo Ghat (Khidkiya Ghat redevelopment)

The old Khidkiya Ghat rebuilt across 81,000 sq m with an open-air theatre, floating jetty and bathing areas, a helipad and step-free access…

अधिक वाचा

सर्व पहा

सणांचे वर्षA year of festivals

काशीचे पंचांग चंद्रावर चालते. दर महिन्याला कुठली ना कुठली ज्योत लागते: घाटावर, मंदिरात किंवा नदीपलीकडे.

  1. जानेपार्श्वनाथ जन्म कल्याणक, गुरु रविदास जयंती
  2. फेब्रुगुरु रविदास जयंती, महाशिवरात्रि, रंगभरी एकादशी व मसान होली
  3. मार्चईद-उल-फ़ित्र, महाशिवरात्रि, रंगभरी एकादशी व मसान होली
  4. एप्रिलबुद्ध पूर्णिमा
  5. मेबुद्ध पूर्णिमा, गंगा दशहरा
  6. जूनमुहर्रम, गंगा दशहरा, कबीर जयंती
  7. जुलैमुहर्रम, श्रावण (सावन) — काशी विश्वनाथ
  8. ऑगश्रावण (सावन) — काशी विश्वनाथ
  9. सप्टेंरामनगर की रामलीला
  10. ऑक्टोरामनगर की रामलीला, भरत मिलाप, नाग नथैया, छठ पूजा
  11. नोव्हेंगंगा महोत्सव, नाग नथैया, छठ पूजा, देव दीपावली, गुरु नानक जयंती (प्रकाश पर्व)
  12. डिसेंकाशी तमिल संगमम, क्रिसमस, पार्श्वनाथ जन्म कल्याणक

तारखा चांद्र पंचांगानुसार दरवर्षी बदलतात; प्रवासापूर्वी तपासा.

सर्वात आधी येणारा
उजळलेल्या रंगमंचाभोवती गर्दी असलेले रामनगर रामलीलेचे रात्रीचे दृश्य

सध्या सुरू आहे

महिनाभर रामनगर हे संपूर्ण गावच रंगमंच बनते: अयोध्या, जनकपूर आणि लंका ही कायमस्वरूपी स्थळे आहेत, प्रेक्षक त्यांच्यामधून चालत जातात, आणि…

अधिक वाचा

पुढील

संधिप्रकाशात काही मिनिटांसाठी, नाटी इमली येथील एका छोट्या मोकळ्या मैदानावर, राम वनवासातून परततात आणि आपले बंधू भरत यांना आलिंगन देतात.

अधिक वाचा

उत्तर प्रदेश पर्यटनाने आयोजित केलेला, नदीकाठावरील शास्त्रीय संगीत आणि नृत्याचा पाच दिवसांचा महोत्सव, ज्यात हस्तकला, नौका शर्यती आणि…

अधिक वाचा
नाग नथैयासाठी तुलसी घाटावर नदीकाठी उभारलेले कदंबाचे झाड

पुढील

कृष्णाच्या वेशातील एक मुलगा कालिया नागाला वश करण्यासाठी कदंबाच्या फांदीवरून गंगेत उडी घेतो, आणि त्याच्या फण्यावर उभा राहून बासरी वाजवत वर…

अधिक वाचा
छठ पूजेसाठी घाटांवर जमलेली भाविकांची गर्दी

छठ पूजा

Chhath at the ghats

पुढील

उपवास आणि सूर्याला अर्पणाचे चार दिवस, जे मुख्यतः स्त्रिया पाळतात. संध्याकाळी आणि पुन्हा पहाटे घाट कुटुंबांनी भरून जातात, जी कमरेइतक्या…

अधिक वाचा
देव दीपावलीला घाटाच्या पायऱ्यांवर लावलेल्या पणत्यांच्या रांगा

पुढील

देव गंगेत स्नान करण्यासाठी अवतरतात असे मानले जाते ती रात्र. प्रत्येक घाटाच्या प्रत्येक पायरीवर दहा लाखांहून अधिक मातीच्या पणत्या ओळीने…

अधिक वाचा
पंजाबमधील गोइंदवाल येथील बाओली साहिबमधील गुरु नानकांचे जुने भित्तिचित्रकलाकृती, वाराणसीची नाही

पुढील

गुरु नानक यांचा जन्मोत्सव; ते 1507 मध्ये काशीत आले आणि आज गुरुद्वारा गुरु का बाग जिथे आहे त्या बागेत त्यांनी येथील पंडितांशी संवाद साधला.

अधिक वाचा
2022 च्या काशी तमिळ संगममसाठी रंगवलेला रेल्वेचा डबावाराणसीत काढलेले नाही

तमिळ–काशी आदानप्रदानाचे दोन आठवडे: तमिळनाडूमधील विद्यार्थी, कारागीर आणि यात्रेकरूंची शिष्टमंडळे, घाटांवर कर्नाटक संगीत आणि भरतनाट्यम, तमिळ…

अधिक वाचा
वाराणसीचे कॅथलिक कॅथेड्रल, सेंट मेरीज कॅथेड्रल

पुढील

कॅन्टोन्मेंटमधील चर्चमध्ये मध्यरात्रीची उपासना, डिसेंबरभर नगरभरातील मंडळ्यांनी गायलेली कॅरोल गीते, आणि नाताळच्या दिवसापासून सेंट मेरीज…

अधिक वाचा
मुलतानमधील एका जैन मंदिरातील 19 व्या शतकाच्या सुरुवातीचे 23 वे तीर्थंकर पार्श्वनाथ यांचे भित्तिचित्रकलाकृती, वाराणसीची नाही

पुढील

23 वे तीर्थंकर पार्श्वनाथ यांचा जन्म, खुद्द काशीतच. जैन धर्मीय ज्याला त्यांचे जन्मस्थान मानतात त्या भेलूपूर येथे जैन यात्रेकरू…

अधिक वाचा
सीर गोवर्धनपूर येथील गुरु रविदास मंदिराचे सुवर्णमंडित द्वार

पुढील

मागील वेळी:

संत रविदास यांच्या जयंतीला सीर गोवर्धनपूर येथील त्यांच्या जन्मस्थान मंदिरात नगरातील सर्वात मोठ्या मेळाव्यांपैकी एक भरतो.

अधिक वाचा
आकाशाच्या पार्श्वभूमीवर वाराणसीची आलमगीर मशीद

मागील वेळी:

रमजानच्या रोजांची सांगता. हजारो लोक लाट सराय ईदगाह आणि नगरातील मशिदींमध्ये सकाळच्या नमाजासाठी जमतात, आणि मग मदनपुरा, दालमंडी आणि नई सडकच्या…

अधिक वाचा
काशी विश्वनाथ मंदिर परिसराचे वालुकाश्मातील प्रवेशद्वार

पुढील

मागील वेळी:

शिवाच्या स्वतःच्या नगरीतील शिवाची रात्र. दर्शनासाठी मंदिर रात्रभर खुले राहते, आणि दुसऱ्या दिवशी शिव बारात, म्हणजे शिवाची विवाह-मिरवणूक,…

अधिक वाचा
वाराणसीत रंगभरी एकादशीला गुलाबी गुलालाच्या ढगांमधील पालखी

पुढील

मागील वेळी:

रंगभरी एकादशीला शिव विवाहानंतर पार्वतीला काशीत घरी आणतात असे मानले जाते, आणि मंदिर व गल्ल्या गुलालाने लाल होतात.

अधिक वाचा
सारनाथ येथील धमेख स्तूप, जिथे बुद्धांनी आपला पहिला उपदेश दिला

पुढील

मागील वेळी:

बुद्धांचा जन्म, बोधिप्राप्ती आणि परिनिर्वाण यांची पौर्णिमा. सारनाथ येथे मूलगंध कुटी विहारात ठेवलेले धातू-अवशेष मिरवणुकीने नेले जातात,…

अधिक वाचा
दिल्लीतील मोहरमच्या मिरवणुकीत नेला जाणारा ताजियावाराणसीत काढलेले नाही

मागील वेळी:

करबला येथे शहीद झालेल्या इमाम हुसैन यांच्यासाठी शोकाचे दहा दिवस. कागद, अभ्रक आणि बांबूचे ताजिये, ज्यांपैकी काही उत्तर भारतातील सर्वात बारीक…

अधिक वाचा
नदीकाठी वाराणसीतील एका घाटावरील आरतीचे चौथरे

पुढील

मागील वेळी:

गंगा स्वर्गातून पृथ्वीवर अवतरली असे मानले जाते तो दिवस. सूर्योदयापूर्वीपासून स्नान करणाऱ्यांची पायऱ्यांवर गर्दी होते, आणि सायंकाळची आरती…

अधिक वाचा
मागावर बसलेल्या कबीरांचे 18 व्या शतकातील आमेर शैलीचे चित्रकलाकृती, वाराणसीची नाही

पुढील

मागील वेळी:

कबीर जिथे राहिले आणि जिथे ते बालपणी सापडले, तिथे त्यांच्या जन्माचे स्मरण केले जाते.

अधिक वाचा
काशी विश्वनाथ मंदिराच्या प्रवेशद्वाराबाहेरील यात्रेकरू

पुढील

मागील वेळी:

शिवाचा महिना. भगव्या वस्त्रांतील कावडिये घाटांवर आपले कलश भरतात आणि लिंगावर अर्पण करण्यासाठी गंगाजल वाहून नेतात, आणि प्रत्येक सोमवारी…

अधिक वाचा

सर्व पहा

बनारसी चवThe taste of Banaras

इथे अन्न उभ्याने, मातीच्या कुल्हडमध्ये किंवा पानाच्या ताटलीत खाल्ले जाते — आणि पहाटेपासून मध्यरात्रीपर्यंत ते बदलत राहते.

काही तपशील इंग्रजीत दिले आहेत.

गरम तेलाच्या रुंद कढईत तळल्या जाणाऱ्या जिलेब्यावाराणसीत काढलेले नाही
मिठाईशाकाहारी

जलेबी

Jalebi

Coils of fermented batter fried crisp and dropped into saffron syrup, eaten hot with the kachori or with a cup of hot…

अधिक वाचा

सर्व पहा

तुमच्या भेटीचे नियोजन करा

स्रोतांशी पडताळलेले व्यावहारिक मार्गदर्शक.

काशी मार्गदर्शक

प्रवास-योजनाItineraries

एक दिवस, दोन किंवा तीन: प्रत्येक योजना सूर्योदयापूर्वी सुरू होते आणि आरतीवर संपते.

काही तपशील इंग्रजीत दिले आहेत.

The river at sunrise, the temple, the lanes, and the lamps at night.

संपूर्ण पान उघडा →

दिवस 1The river, the temple, the lanes

  1. 05:30सूर्योदय

    अस्सी घाट

    Morning aarti, ragas and yoga as the sun rises over the far bank.

  2. 06:30

    Boat from Assi to Dashashwamedh

    An hour on the water past most of the main ghats, including Manikarnika.

  3. 08:00

    काशी विश्वनाथ मंदिर

    Enter through the corridor from Lalita Ghat.

  4. 09:30

    Kachori-sabzi breakfast

    Kachori Gali is a short walk from the temple.

  5. 11:00

    Walk the galis

    Vishwanath Gali, Thatheri Bazaar and the brass and silk lanes toward Chowk.

  6. 16:30

    Rest at the ghats

    Tea on the steps as the light softens.

  7. 18:00सूर्यास्त

    दशाश्वमेध घाट

    Arrive early for a place on the steps or a boat.

नमूद स्थळांचे वर्णन 'स्थळे' विभागात आहे

माहितीPractical

इथे पोहोचणे, केव्हा यायचे आणि घाटांवर व मंदिरांत कसे वागायचे.

विमानाने

लाल बहादूर शास्त्री आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (बाबतपूर) शहरापासून २५ किमी वायव्येस; दिल्ली, मुंबई, बेंगळुरू, कोलकाता, हैदराबादहून थेट उड्डाणे; प्रीपेड टॅक्सीने घाटांपर्यंत सुमारे तासभर.

रेल्वेने

वाराणसी जंक्शन (कॅन्ट) मुख्य स्थानक; बनारस (मंडुआडीह) आणि काशी स्थानकेही आहेत. दिल्लीहून वंदे भारत सुमारे ८ तास; कॅन्टहून गोदौलियाला रिक्षाने २०–३० मिनिटे.

रस्त्याने

NH-19 (दिल्ली–कोलकाता) आणि NH-31 वर; लखनौ ३०० किमी, प्रयागराज १२० किमी. जुन्या शहराच्या गल्ल्यांत गाड्या जाऊ शकत नाहीत: गोदौलियापासून पायी किंवा सायकल रिक्षाने.

उत्तम हंगाम

ऑक्टोबर ते मार्च: थंड सकाळ, निरभ्र आकाश, देव दीपावली आणि शिवरात्री. एप्रिल–जूनमध्ये ४० °C पार; जुलै–सप्टेंबरमध्ये गंगा वाढते, अनेक घाट पाण्याखाली जातात, नौका सेवा थांबू शकते.

शिष्टाचार

  • मंदिरांबाहेर चपला, चामड्याच्या वस्तू आणि फोन ठेवा; खांदे व गुडघे झाकलेले असू द्या.
  • मणिकर्णिका किंवा हरिश्चंद्र घाटावर अंत्यसंस्कारांचे फोटो काढू नका; दुरून आणि शांतपणे पाहा.
  • आरतीच्या वेळी पुजाऱ्यांच्या मंचासमोर उभे राहू नका; पायऱ्यांवरून किंवा नावेतून पाहा.
  • नाव आणि मार्गदर्शकाचा दर आधी ठरवा; 'विशेष दर्शन'चे दलाल टाळा.
  • गंगेत प्लास्टिक टाकू नका; फक्त मातीचे दिवे घ्या.
  • गुरुद्वाऱ्यात डोके झाका, नमाजाच्या वेळी मशिदीबाहेर राहा, चर्चमधील प्रार्थनेवेळी शांत राहा.

गंगा आरतीThe Ganga Aarti

दर संध्याकाळी, सूर्य शहरामागे मावळताच, दशाश्वमेधावर दिवे उंचावतात. एका दिव्याने सुरू झालेला प्रवास इथे हजार दिव्यांनी संपतो.

ॐ नमः शिवाय · हर हर गंगे

काशीला या. दिवे लागले आहेत.