ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ (ASI) ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತಾಣ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ; ಉತ್ಖನನಗೊಂಡ ಜಿಂಕೆವನದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು 1910ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.
ಧರ್ಮಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ಸಿಂಹಗಳಿರುವ ಅಶೋಕನ ಸಿಂಹ ಶೀರ್ಷ, ಸಾರನಾಥ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ
ಧಮ್ಮಚಕ್ರವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಗುಪ್ತರ ಕಾಲದ ಬುದ್ಧ, ಸಾರನಾಥ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ
ಸಮಯ ಮತ್ತು ಶುಲ್ಕ ಅಧಿಕೃತ ಮೂಲದಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿಲ್ಲ; ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ.
ಇದರ ಕೇಂದ್ರ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 250ರ, ನಯಗೊಳಿಸಿದ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಅಶೋಕನ ಸಿಂಹ ಶೀರ್ಷವಿದೆ; 1904–05ರಲ್ಲಿ ಎಫ್. ಓ. ಓರ್ಟೆಲ್ ನಡೆಸಿದ ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ಇದನ್ನೇ ಭಾರತ ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರ ಲಾಂಛನವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಚಕ್ರ ಪ್ರವರ್ತನ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ 5ನೇ ಶತಮಾನದ ಗುಪ್ತರ ಕಾಲದ ಬುದ್ಧನ ಮೂರ್ತಿಯಿದೆ; ಅದರ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಐದು ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. 12ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.
ಕುಳಿತಿರುವ ಈ ಬುದ್ಧನ ಕೈಗಳು ಧಮ್ಮಚಕ್ರವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ; ಇದೇ ಜಿಂಕೆವನದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಉಪದೇಶದ ಮುದ್ರೆ ಅದು. ಸಾರನಾಥ ಶೈಲಿಯ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಇದನ್ನು ನಯವಾದ ಕಣಗಳ ಚುನಾರ್ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದರು; ಅದರ ಶಾಂತವಾದ, ಕೆಳಗೆ ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಮುಖ ಏಷ್ಯಾದಾದ್ಯಂತ ಬುದ್ಧ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಯಿತು.
ಮೂಲಗಳು: Wikipedia — Sarnath Museum (1904 decision, completed 1910, coordinates) · Wikipedia — Lion Capital of Ashoka (excavated by F. O. Oertel, 1904–05) · Wikipedia — Buddha Preaching his First Sermon (Sarnath) · OpenStreetMap — Sarnath Archaeological Museum (way 103178213) · ASI Sarnath Circle — Visitor information (museum 09:00–17:00, museum ticket ₹5) · Incredible India (Ministry of Tourism) — Sarnath Museum (10:00–17:00, closed Friday; oldest ASI site museum) · Scroll.in — ASI bans selfie sticks at 46 site museums; personal photography stays free (6 Jul 2017)
ಸಾರನಾಥ — ಧಮೇಕ್ ಸ್ತೂಪ
Sarnath — Dhamek Stupa
2–3 ಗಂ. (ತಾಣ + ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ)
ಮೂಲಗಂಧ ಕುಟಿ ವಿಹಾರ
Mulagandha Kuti Vihar
30–45 ನಿಮಿಷ
ಸಾರನಾಥದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳು
International Buddhist Temples of Sarnath
ಹಲವು ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ 1–2 ಗಂ.
ಶ್ರೇಯಾಂಸನಾಥ ಜೈನ ಬಸದಿ, ಸಾರನಾಥ (ಸಿಂಹಪುರಿ)
Shreyansnath Jain Temple, Sarnath (Singhpuri)
20–30 ನಿಮಿಷ