સારનાથ પુરાતત્ત્વ સંગ્રહાલયસારનાથ પુરાતત્ત્વ સંગ્રહાલયSarnath Archaeological Museum

તેના મધ્ય ખંડમાં આશરે ઈ.સ. પૂર્વે 250નું, ચળકતા રેતિયા પથ્થરનું અશોકનું સિંહશીર્ષ છે, જે એફ. ઓ. ઓર્ટેલના 1904–05ના ઉત્ખનનમાં પ્રકાશમાં આવ્યું અને જેને ભારતે રાષ્ટ્રીય પ્રતીક તરીકે અપનાવ્યું. નજીકમાં ધર્મચક્ર પ્રવર્તન મુદ્રામાં 5મી સદીની ગુપ્તકાલીન બુદ્ધ પ્રતિમા છે, જેની પીઠિકા પર ચક્ર અને પ્રથમ શિષ્યો કોતરેલા છે; કુલ પાંચ ખંડ ઈ.સ. પૂર્વે 3જી સદીથી ઈ.સ. 12મી સદી સુધીનો સમયગાળો આવરે છે.

બેઠેલા બુદ્ધના હાથ ધમ્મચક્ર ફેરવતા દર્શાવ્યા છે; આ જ મૃગદાવમાં આપેલા પ્રથમ ઉપદેશની આ મુદ્રા છે. સારનાથ શૈલીના શિલ્પીઓએ તેને ચુનારના ઝીણા દાણાવાળા રેતિયા પથ્થરમાંથી ઘડી, અને તેનો શાંત, નીચે ઢળેલી દૃષ્ટિવાળો ચહેરો સમગ્ર એશિયાની બુદ્ધ પ્રતિમાઓ માટે આદર્શ બન્યો.