ਸ਼ਿਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਘਾਟ, ਜੋ ਕਦੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰਮ ਘਾਟ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਮੁਹੱਲੇ ਦਾ ਦਿਲ।
ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹੇਠ ਹਨੂਮਾਨ ਘਾਟ 'ਤੇ ਬੱਝੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ, ਵਾਰਾਣਸੀ
ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ੀਸ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ; ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂਚ ਲਵੋ।
ਪਿਛਲੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਚੀ ਮੱਠ ਅਤੇ ਕਾਂਚੀ ਕਾਮਕੋਟੀ ਮੰਦਰ, ਕੇਰਲ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਿੰਗੇਰੀ ਮੱਠ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਸਦੇ ਤਮਿਲ ਪਰਿਵਾਰ; ਕਵੀ ਸੁਬਰਾਮਣਿਆ ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਜੱਦੀ ਘਰ ਇਸੇ ਘਾਟ 'ਤੇ ਹੈ। ਪੌੜੀਆਂ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਦਸ਼ਨਾਮੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਪੰਚਾਇਤੀ ਜੂਨਾ ਅਖਾੜਾ ਵੱਡੇ ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਧਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤੋਂ ਘਾਟ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਪਿਆ। ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਘਾਟ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਂ ਪਿਆ; ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅੱਠ ਭੈਰਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਰੁਰੂ ਭੈਰਵ ਦਾ ਮੰਦਰ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਸਰੋਤ: OpenStreetMap — Hanuman Ghat (node 293222739) · PIB — Second batch of Kashi Tamil Sangamam at Hanuman Ghat, earlier Rameswaram Ghat; South Indian maths (Nov 2022) · PIB — Fifth group visits Hanuman Ghat, Subramania Bharati's residence and Kanchi Math (Dec 2023) · Wikiversity — The Varanasi Heritage Dossier: Hanuman Ghat and Rameshvara Temple · UP Tourism, Pawan Path — Shri Ruru Bhairav, B.4/16 Hanuman Ghat (05:00–10:00, 17:00–21:30) · PIB — Kashi Tamil Sangamam delegation at Hanuman Ghat, Bharati's residence and Kanchi Math (Dec 2023)
